วิธีฝึกให้วัยรุ่นลดการบูลลี่ด้วยความกล้าแสดงออกมีอะไรบ้าง

เวลาที่พ่อแม่เห็นลูกกลับจากโรงเรียนด้วยสีหน้ากังวล ใจของเรามักกระตุกเบาๆ ว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่ inside-out parenting เชื่อในพลังของครอบครัว ฉันอยากชวนคุณมองเห็นอีกหนึ่งทักษะที่ช่วยปกป้องใจของวัยรุ่นได้จริง นั่นคือ ความกล้าแสดงออก (Assertiveness) การสื่อสารอย่างมั่นใจและสุภาพที่ยืนอยู่บนสิทธิของตนเอง โดยยังเคารพผู้อื่น งานวิจัยที่ฉันหยิบมาคุยด้วยวันนี้พบว่าการฝึกทักษะนี้ช่วยลดผลกระทบจากบูลลี่ได้อย่างมีนัยสำคัญ และทำได้ผ่านเกมแนว serious game ที่ทั้งปลอดภัยและน่าเล่นสำหรับเด็กมัธยม

ความกล้าแสดงออก มีอะไรบ้าง จากงานวิจัย

เมื่อพูดถึงความกล้าแสดงออก หลายคนกลัวว่าจะพาเด็กไปสู่ความก้าวร้าว แต่งานวิจัยชิ้นนี้อธิบายชัดว่าไม่ใช่เลย ความกล้าแสดงออกคือการสื่อสารที่ชัด ตรง จริงใจ และสมดุล เด็กสามารถบอกความต้องการ ปกป้องขอบเขตของตัวเอง ขอความช่วยเหลือ และยืนหยัดในสิทธิของตน โดยไม่กดทับสิทธิของใคร การฝึกเช่นนี้สัมพันธ์กับการเติบโตทั้งการเรียน การเข้าสังคม และความยืดหยุ่นทางอารมณ์ในวัยรุ่น 

เมื่อวัยรุ่นฝึกความกล้าแสดงออก ผลกระทบจากบูลลี่ลดลง

ทีมวิจัยได้พัฒนาเกมแนว serious game ชื่อ Bernstein ออกแบบตามหลัก CBT (Cognitive Behavioral Therapy) และวิธี Multiple Composite Scenarios (MCS) ให้เด็กได้ลองคิด ลองพูด และสะท้อนตนเองในสถานการณ์จำลองที่ใกล้ชีวิตจริง

นักเรียนมัธยมที่เล่นเกมนี้มีคะแนนความกล้าแสดงออกเพิ่มขึ้ นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ค่า P เท่ากับ .01 และเมื่อเทียบกับโปรโตคอลทางเลือกแบบอ่านเรียนรู้ทั่วไป ผลของเกมดีกว่าอย่างชัดเจนด้วยค่า P เท่ากับ .006 ถึงแม้ขนาดอิทธิผลโดยรวมจะเล็ก แต่การเปลี่ยนแปลงเล็กๆ แบบต่อเนื่อง มีความหมายกับชีวิตประจำวันของเด็กมาก โดยเฉพาะเวลาต้องเผชิญแรงกดดันจากเพื่อน

ทำไมเกมแนว serious game จึงเวิร์กกับวัยรุ่นไทย (รองรับเกมเพื่อการเรียนรู้)

วัยรุ่นชอบการลองผิดลองถูกในพื้นที่ปลอดภัย เกมเพื่อการเรียนรู้ ช่วยให้เขาฝึกประโยคขอความช่วยเหลือ ฝึกพูดว่าไม่ ฝึกยืนยันสิทธิของตน ท่ามกลางตัวเลือกหลากหลายและผลย้อนกลับแบบเรียลไทม์ Bernstein ใช้ระบบคะแนน Love Coins ให้รางวัลเมื่อเด็กเลือกพฤติกรรมที่สอดคล้องกับการสื่อสารเชิงมั่นใจ สถานการณ์ค่อยๆ ยากขึ้น เด็กเลยได้ทั้งสนุกและซ้อมใจไปพร้อมกัน

โครงสร้างฝึกแบบคลินิกที่แปลงเป็นประสบการณ์เล่น

แนวทาง MCS เริ่มจากทำความเข้าใจกับปัจจัยเสี่ยง เช่น ความโดดเดี่ยวทางสังคม แล้วพาเห็นผลกระทบ สอดแทรกความรู้ทางจิตวิทยาที่เชื่อถือได้ผ่านตัวละครที่ปลอดภัย ชวนเด็กสะท้อนสิ่งที่เรียนรู้ ปกป้องคนที่อ่อนแอกว่า ลองใช้ความกล้าแสดงออกในโลกเสมือน และปิดท้ายด้วยการเกี่ยวโยงกลับสู่ชีวิตจริง นี่คือ CBT ในรูปแบบที่จับต้องได้สำหรับวัยรุ่นและช่วยลดการบูลลี่ด้วยความกล้าแสดงออก

คู่มือผู้ปกครอง ฝึกความกล้าแสดงออกให้วัยรุ่นที่บ้าน

ฉันรู้ว่าคุณรักลูกมากแค่ไหน ลองใช้เวลาสั้นๆ ทุกวันเพื่อฝึกไปกับเขา เนื้อหาด้านล่างสรุปจากสิ่งที่งานวิจัยใช้ฝึกจริง และปรับให้เข้ากับครอบครัวไทย

เช็กลิสต์สังเกตเบื้องต้น

• ลูกเลี่ยงการขอความช่วยเหลือทั้งที่ต้องการ

• กลัวความขัดแย้งจนยอมทำทุกอย่าง

• กังวลเกินเหตุเวลาต้องบอกความต้องการ

• พูดโทนขอโทษบ่อยแม้ตนเองไม่ได้ทำผิด

• กลับบ้านด้วยความเครียดจากสถานการณ์กับเพื่อน

สาเหตุที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน

• ขาดประสบการณ์พูดคุยเชิงมั่นใจในพื้นที่ปลอดภัย

• เชื่อว่าความดีต้องไม่ปฏิเสธใคร

• กังวลภาพลักษณ์และการยอมรับของเพื่อน

• โฟกัสความสมบูรณ์แบบเกินไปจนกลัวผิดพลาด

วิธีดูแลตนเองและฝึกที่บ้าน

• ด้านร่างกายและจิตใจ

   หายใจลึกช้า 4–4–6 ก่อนพูดประโยคสำคัญ, จดไดอารี่ ประโยคที่อยากพูดให้ชัดและสั้น

• ด้านครอบครัว

  ซ้อมบทสนทนา พ่อแม่เป็นคู่ซ้อม เป็นประจำ คำขึ้นต้นที่ช่วยได้ เช่น หนูต้องการ, ฉันรู้สึก, ฉันขอ, ตกลงคำสัญญาในบ้าน เคารพเมื่อใครบอกว่าไม่

• ด้านผู้เชี่ยวชาญและโรงเรียน

  นัดคุยกับครูแนะแนวเพื่อหาพื้นที่ซ้อม เช่น ชมรมกิจกรรม, หากลูกเจอเหตุการณ์รุนแรง ติดต่อสายด่วนสุขภาพจิต 1323 เพื่อรับคำปรึกษา

แบบฝึกหัดความกล้าแสดงออก ฉบับเกมและชีวิตจริง

อยากให้บ้านของคุณเป็นพื้นที่ทดลองที่ปลอดภัย เหมือนที่เกมทำกับผู้เล่น

เกมเพื่อการเรียนรู้ ที่บ้านก็จำลองได้

• ภารกิจ ขอความช่วยเหลือ

  ให้ลูกเลือกเรื่องเล็กๆ ที่อยากขอ แล้วพูดประโยคสั้นชัด พร้อมเหตุผลหนึ่งข้อ

• ภารกิจ พูดว่าไม่ อย่างสุภาพ

  ซ้อมปฏิเสธคำชวนที่ไม่สบายใจ พร้อมเสนอทางเลือกที่ยอมรับได้

• ภารกิจ ยืนยันสิทธิ

  ให้ลูกบอกขอบเขตของตนเวลาใช้มือถือ พ่อแม่รับฟังและสะท้อนกลับอย่างเคารพ

ตัวอย่างประโยคพร้อมใช้

• ฉันรู้สึกกังวลเมื่อ… ฉันอยากขอ…

• ขอบคุณที่ชวน แต่ฉันไม่สะดวก เพราะ… เราเลือกแบบนี้แทนได้ไหม

• ตอนนี้ฉันต้องการเวลาอ่านหนังสือ ขอให้เงียบสัก 30 นาทีได้ไหม

หลักฐานในการลดการบูลลี่ด้วยความกล้าแสดงออก

งานวิจัยรายงานการทดลองกับนักเรียนมัธยมรวม 92 คน ผู้เข้ากลุ่มที่เล่นเกมมีคะแนนแบบประเมินความกล้าแสดงออกเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ค่า P เท่ากับ .01 เมื่อเทียบกับโปรโตคอลทางเลือก ผลต่างระหว่างกลุ่มมีนัยสำคัญ ค่า P เท่ากับ .006 แม้ขนาดอิทธิพลรวมจะเล็ก แต่ความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ นี้ช่วยให้วัยรุ่นยืนหยัดขอความช่วยเหลือ จัดการแรงกดดันจากเพื่อน และรักษาความสัมพันธ์ได้ดีขึ้น ฟังดูเล็ก แต่ในโลกของเด็ก มันใหญ่เสมอ

ข้อจำกัดและการนำไปใช้จริงในไทย

งานวิจัยทำแบบทางไกล เด็กจึงอาจขาดคำแนะนำทันทีแบบเจอตัว และตัวอย่างยังไม่กว้างเท่าที่ควร สำหรับบ้านเรา ฉันแนะนำให้ใช้ร่วมกับการซ้อมในครอบครัว และสื่อสารกับครูแนะแนวอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การฝึกความกล้าแสดงออกเดินหน้าควบคู่กับการเรียนรู้ในโรงเรียน

สรุปจากใจ inside-out parenting

การฝึกความกล้าแสดงออกไม่ใช่การผลักให้ลูกเสียงดังขึ้น แต่คือการสอนให้เขาเคารพตัวเองและผู้อื่นพร้อมกัน วันนี้คุณเริ่มได้เลยด้วยประโยคสั้นๆ และการซ้อมสม่ำเสมอ บ้านที่รับฟังกันคือสนามฝึกที่ดีที่สุดสำหรับวัยรุ่นไทย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ฝึกความกล้าแสดงออกจะทำให้ลูกก้าวร้าวไหม 

ตอบ: ไม่ค่ะ ตามงานวิจัย ความกล้าแสดงออกคือการสื่อสารที่มั่นใจและสุภาพ เคารพสิทธิของตนเองและผู้อื่น ไม่ใช่การเอาชนะ

ถาม: เด็กมัธยมเริ่มฝึกจากตรงไหนง่ายที่สุด 

ตอบ: เริ่มจากประโยคสั้นชัด เช่น ฉันรู้สึก… ฉันอยากขอ… และซ้อมบอกว่า ไม่ อย่างสุภาพวันละ 10 นาที

ถาม: เกมแนว serious game ช่วยอย่างไร 

ตอบ: เกมสร้างสถานการณ์ปลอดภัยให้เด็กได้ลองเลือก พูด และเห็นผลลัพธ์ทันที คล้ายซ้อมในชีวิตจริง งานวิจัยพบว่าทำให้คะแนนความกล้าแสดงออกดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ถาม: ต้องใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะเห็นผล 

ตอบ: โดยรวมเป็นการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ แต่สม่ำเสมอ สัปดาห์แรกเริ่มจากขอความช่วยเหลือง่ายๆ และเพิ่มระดับความยากทีละน้อย ผลจะค่อยๆ ชัดในสถานการณ์กับเพื่อน

ถาม: ถ้าลูกยังไม่กล้าพูด พ่อแม่ช่วยได้อย่างไร 

ตอบ: ให้บ้านเป็นพื้นที่ปลอดภัย ชวนซ้อมบทสนทนา ไม่เร่ง ไม่ตำหนิ สะท้อนความรู้สึก และย้ำว่าการปฏิเสธอย่างสุภาพเป็นสิทธิ

ถาม: เมื่อต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติมควรติดต่อใคร 

ตอบ: ติดต่อครูแนะแนวของโรงเรียน และสายด่วนสุขภาพจิต 1323 เพื่อรับคำปรึกษาเชิงลึก

อ้างอิง

Lepe-Salazar F, Game-Based Promotion of Assertiveness to Mitigate the Effects of Bullying in High School Students Development and Evaluation Study. JMIR Serious Games 2024;12:e58452 doi: 10.2196/58452.