Cyberbullying คืออะไร วิธีรับมือที่ได้ผลในโรงเรียน

เมื่อเด็กคนหนึ่งเงียบลง เพราะข้อความแทงใจบนหน้าจอ หรือเพราะถูกเพื่อนทั้งห้องลบชื่อออกจากกลุ่ม inside-out parenting รู้สึกถึงความหน่วงในอกเหมือนกันกับคุณพ่อแม่ และคุณครูที่กำลังอ่านอยู่ cyberbullying ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และมันมีทางออกที่เป็นรูปธรรมมากกว่าที่เราคิด บทความนี้จะชวนคุณมาทำความเข้าใจว่า cyberbullying คืออะไร และใช้แนวทางที่พิสูจน์แล้วเพื่อช่วยเด็ก ๆ ของเรา

ทำความเข้าใจ cyberbullying คืออะไร

cyberbullying คือ การใช้ช่องทางดิจิทัล เช่น แชต โซเชียลมีเดีย หรือในเกม เพื่อส่ง โพสต์ หรือแชร์ข้อมูลที่เป็นส่วนตัว เชิงลบ ทำร้าย หรือลวงผู้อื่น การกลั่นแกล้งแบบนี้แฝงตัวในชีวิตประจำวันของเด็กและวัยรุ่นไทย และก่อให้เกิดทั้งความอับอาย ความเครียด ไปจนถึงความโดดเดี่ยว ผลกระทบไม่ได้หยุดแค่วันนี้ แต่ลามไปถึงความสัมพันธ์ สุขภาพใจ และการใช้ชีวิตในห้องเรียนด้วย งานวิจัยจำแนกพฤติกรรม cyberbullying ไว้ห้ากลุ่มหลัก ได้แก่ วาจารุนแรง, ใส่ร้าย, ปลอมตัว, เปิดเผยความลับ, และการบล็อกหรือถอดออกจากกลุ่ม ผู้ถูกกระทำมักตอบโต้ไม่ได้ทันทีและแบกรับแผลใจไว้นาน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเด็กกำลังถูกบูลลี่

ในฐานะผู้ใหญ่ เราสามารถช่วยป้องกันและรับมือได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ หากสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้

• อารมณ์หงุดหงิด วิตกกังวล ไม่อยากไปโรงเรียน

• คะแนนหรือสมาธิการเรียนตกลงอย่างเห็นได้ชัด

• หลบเลี่ยงการใช้โซเชียลหรือมือถือ หรือกลับกัน ใช้มากกว่าปกติแต่เงียบผิดสังเกต

• ขออยู่คนเดียว ตัดขาดจากเพื่อน หรือพูดว่าตัวเองไม่มีค่า

• มีข้อความ รูป หรือแชตที่ชวนอับอาย ถูกล้อเลียน หรือโดนกีดกัน

ทำไมเด็กถึงบูลลี่กัน หลักฐานจากงานวิจัยในไทย

ชวนมองลึกลงไปในรากของปัญหา เพราะทางออกจะชัดขึ้นเสมอเมื่อเรารู้ต้นตอ งานวิจัยเชิงโครงสร้า ในพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างของไทยพบว่า cyberbullying เชื่อมโยงกับหลายปัจจัยและโมเดลสอดคล้องกับข้อมูลจริงอย่างมีนัยสำคัญ ค่าอธิบายความแปรปรวนถึง 92 เปอร์เซ็นต์ในพฤติกรรมกลั่นแกล้งทางไซเบอร์

• การเลี้ยงดูแบบลบมีอิทธิพลสูงสุด มีผลรวมมากกว่า 1.10 เด็กที่เติบโตท่ามกลางความกดดัน ควบคุมมาก ปล่อยปละ หรือเอาใจเกินพอดี มักสะสมความคับข้องและระบายผ่านโลกออนไลน์

• อิทธิพลจากความรุนแรงของบุคคล พ่อแม่ เพื่อน เนตไอดอล เกี่ยวพันเชิงบวกกับการบูลลี่ รวมผลกระทบราว 0.74 เด็กเรียนรู้จากแบบอย่างที่ใกล้ตัว

• อิทธิพลจากสื่อรุนแรง ทั้งหนัง เกม ข่าว มีผลรวมราว 0.64 ชวนให้เห็นว่าการบริโภคสื่อเป็นพื้นที่สำคัญของการดูแล

• ลักษณะจิตใจด้านลบ เช่น ความคับข้อง วิตก กังวล สั่นคลอนอารมณ์ มีอิทธิพลทางตรงต่อการบูลลี่ แม้ค่าน้ำหนักรวมจะเล็กกว่า แต่เป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ผลักให้เกิดพฤติกรรม

ภาพรวมตรงนี้ เรากำลังเห็นปุ่มกดที่เราจะช่วยเด็กได้จริง ซึ่งการเข้าใจว่า บูลลี่ คือ การแสดงออกถึงความบกพร่องทางทักษะและความรู้สึกภายในเป็นสิ่งสำคัญ

วิธีรับมือในห้องเรียนที่ได้ผลสำหรับครู

จากงานวิจัยคุณภาพยืนยันแล้วว่าแนวทางเหล่านี้ช่วย ป้องกันการบูลลี่ในโรงเรียนได้จริง

1. โมดูล STAC (Stealing the Show, Turning it Over, Accompanying Others, Coaching Compassion)

โปรแกรม STAC teacher module ช่วยเพิ่มความรู้ ความมั่นใจ ความสบายใจ และ Self-Efficacy ของครูในการจัดการเหตุการณ์บูลลี่ภายหลังการอบรมทันที ครูส่วนใหญ่ตั้งใจจะใช้กลยุทธ์ STAC เพื่อหนุนเด็กผู้กล้าปกป้องเพื่อน การยอมรับโปรแกรมอยู่ในระดับสูง และครูเห็นว่าเหมาะกับบริบทโรงเรียนจริง

2. โปรแกรม KiVa (Anti-Bullying Program)

KiVa เป็นโปรแกรมเชิงองค์รวมที่ใช้ในโรงเรียนระดับประถมและมัธยม มีหลักฐานลดโอกาสถูกบูลลี่ของนักเรียนลง 13 เปอร์เซ็นต์ในหนึ่งปี และยังเสริมความเอื้ออาทรกับเพื่อนร่วมชั้น ต้นทุนต่อหัวปีแรกอยู่ในระดับต่ำมาก ทำให้มีความเป็นไปได้ในการใช้จริงในโรงเรียนรัฐไทย บูลลี่ คือ ปัญหาทางสังคมที่ต้องแก้ไขในระดับวัฒนธรรมโรงเรียน และ KiVa ตอบโจทย์นี้ได้

ความตั้งใจของ inside-out parenting คือ เชิญชวนให้โรงเรียน ลองผสานหลักฐานทั้งสองด้าน โปรแกรมสั้นที่หนุนครูให้พร้อมปฏิบัติ (STAC) และโปรแกรมทั้งโรงเรียนที่ปลูกวัฒนธรรมไม่เอาความรุนแรง (KiVa)

แผนดูแลที่บ้านสำหรับพ่อพ่อ แม่แม่

ในฐานะผู้ปกครอง คุณคือระบบสนับสนุนที่สำคัญที่สุดในการรับมือกับการ กลั่นแกล้ง ทางไซเบอร์

1. ตั้งพื้นที่ปลอดภัยให้ลูก ลูกจะกล้าเล่าเมื่อรู้ว่าถูกเชื่อและไม่ถูกตำหนิ ไม่ว่าเรื่องที่เจอจะเล็กน้อยแค่ไหนก็ตาม

2. ชวนทบทวนการใช้สื่อ ฝึกตั้งค่าความเป็นส่วนตัว บันทึกหลักฐานเมื่อโดนคุกคาม (ภาพหน้าจอ แชต) และรายงานไปยังครูทันที

3. เสริมทักษะกำกับอารมณ์และสติ สอนให้ลูกใช้ลมหายใจหรือหยุดพักก่อนตอบโต้ข้อความบูลลี่ เพื่อไม่ให้สถานการณ์บานปลาย

4. สร้างวงสนับสนุน นัดครู ประสานผู้ปกครองของเพื่อน หรือที่ปรึกษาโรงเรียน

5. ทำข้อตกลงครอบครัว กำหนดเวลาพักหน้าจอที่เมตตาและสม่ำเสมอ เพื่อลดการเสพติดและเพิ่มเวลาคุณภาพในครอบครัว

   
   

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือเพิ่มเติม

แม้การสนับสนุนที่บ้านจะสำคัญ แต่มีบางสถานการณ์ที่จำเป็นต้องขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

• ลูกมีอาการซึมเศร้า นอนไม่หลับ พูดทำร้ายตัวเอง หรือหลีกเลี่ยงโรงเรียนต่อเนื่อง

• เหตุการณ์รุนแรงขึ้นหรือขยายวงกว้างในกลุ่มเพื่อนอย่างควบคุมไม่ได้

• ครูและโรงเรียนยังไม่ทราบเรื่อง ควรส่งต่อข้อมูลพร้อมหลักฐานอย่างสุภาพ และนัดแผนร่วม

• ประสานผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตวัยรุ่นเพื่อประเมินและวางแผนการดูแลอย่างเป็นระบบ

  
  

ให้กำลังใจตัวเองและลูกของเรา

พ่อพ่อ แม่แม่ และครูคือระบบนิเวศที่สำคัญที่สุดของเด็ก ความอ่อนโยนไม่แพ้ความจริงจังช่วยได้เสมอ ฉันเชื่อในพลังของห้องเรียนและครอบครัว เมื่อเรารู้ว่า cyberbullying คืออะไร เห็นสัญญาณไว และใช้เครื่องมือที่พิสูจน์แล้ว ทั้งเด็กที่ถูกกระทำและเด็กผู้เห็นเหตุการณ์จะมีที่ยืนที่ปลอดภัยขึ้นทุกวัน การเปลี่ยนแปลงเริ่มจากวันนี้ และเริ่มจากเรา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม cyberbullying คืออะไร ต่างจากการล้อเล่นธรรมดาไหม 

ตอบ cyberbullying คือ การทำร้ายผ่านสื่อดิจิทัล เช่น โพสต์หรือต่อว่าใส่ร้าย ปลอมตัว เปิดเผยความลับ หรือบล็อกออกจากกลุ่ม ซึ่งต่างจากการล้อเล่นเพราะมีความตั้งใจทำร้าย มีความถี่ และมีอำนาจไม่สมดุล ผู้ถูกกระทบอับอายและเจ็บปวดจริง

ถาม ลูกบอกว่าไม่เป็นไร แต่พฤติกรรมเปลี่ยน ควรทำอย่างไร 

ตอบ รับฟังโดยไม่ตัดสิน สะท้อนความรู้สึกของลูก และค่อยๆ ชวนคุยเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้น ตั้งจุดเชื่อมกับครู ขอให้ช่วยสังเกตในโรงเรียน และร่วมกันวางแผนดูแล

ถาม ครูจะช่วยเด็กผู้เห็นเหตุการณ์ให้กล้าเข้าแทรกได้อย่างไร 

ตอบ ใช้แนวทาง STAC เพื่อสอนเด็กใช้มุขตัดบท ขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ ประคองเพื่อนที่ถูกกระทำ และชวนผู้กระทำมองด้วยความเมตตา การอบรมสั้นๆ เพิ่มความรู้และความมั่นใจของครูได้อย่างมีนัยสำคัญ

ถาม โปรแกรมทั้งโรงเรียนแบบไหนลดการบูลลี่ได้จริง 

ตอบ KiVa มีหลักฐานลดโอกาสถูกบูลลี่ของนักเรียนลง 13 เปอร์เซ็นต์ในหนึ่งปี พร้อมเสริมความเอื้ออาทรและปัญหาคู่เพื่อนลดลง ต้นทุนต่อหัวต่ำ เหมาะกับการขยายใช้ในไทย

ถาม ที่บ้านจะเริ่มต้นอย่างไรดี 

ตอบ วางข้อตกลงใช้สื่อที่เมตตา บันทึกหลักฐานเมื่อมีการคุกคาม สนับสนุนอารมณ์ลูก และสร้างทีมกับครู หากสัญญาณรุนแรงขึ้นควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตวัยรุ่นทันที

อ้างอิง (Reference)

1. Laeheem K. Causal Factors Contributing to Youth Cyberbullying in the Deep South of Thailand. Children 2024;11790. doi 10.3390/children11070790

2. Midgett A, Doumas DM, Buller MK. Posttraining Outcomes, Acceptability, and Technology‑Based Delivery of the STAC Bystander Bullying Intervention Teacher Module Mixed Methods Study. JMIR Formative Research 2022;6(8)e40022. doi 10.2196/40022

3. Bowes L, et al. The effects and costs of an anti‑bullying program (KiVa) in UK primary schools a multicenter cluster randomized controlled trial. Psychological Medicine 2024;54(20)4362–4373. doi 10.1017/S0033291724002666